มิตรไมตรีเลิศล้ำ วัฒนธรรมอลังการ สืบสานตำนานทรงคุณค่า อีสานจุฬาฯร่วมใจอนุรักษ์

กระดานสนทนา ชมรมศิลปวัฒนธรรมอีสาน จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
โสเหล่ เฮฮา กับสภาไนบักขามคั่ว

ตั้งกระทู้ใหม่
833) “บุญคูณลาน” สู่ขวัญข้าวชาวอีสาน
 


“บุญคูณลาน” สู่ขวัญข้าวชาวอีสาน

       ภาคอีสานนอกจากจะเป็นแหล่งข้าวชั้นดีของไทยแล้ว ยังเป็นแหล่งสืบสานวัฒนธรรมประเพณีเกี่ยวกับข้าวอันหลากหลาย โดยหนึ่งในนั้น คือ ประเพณี“บุญคูณลาน”หรือการสู่ขวัญข้าวของชาวอีสาน
      
       คำว่า"คูณลาน" หมายถึง เพิ่ม หรือทำให้มากขึ้น ส่วนคำว่า"ลาน" คือ สถานที่สำหรับนวดข้าว ซึ่งการนำข้าวที่นวดแล้วกองขึ้นให้สูง เรียกว่า "คูณลาน"
      
       สำหรับประเพณีบุญคูณลานจัดขึ้นในเดือนยี่ตามปฏิทินอีสานของทุกปี ทำให้เรียกอีกอย่างหนึ่งว่างาน“บุญเดือนยี่” ซึ่งการทำบุญคูณลานของแต่ละพื้นที่จะไม่พร้อมกัน ขึ้นอยู่กับการเก็บเกี่ยวข้าวว่าจะเสร็จเมื่อไร วันที่จะขนข้าวขึ้นเล้า (ฉางข้าว) จะเป็นวันทำบุญคูณลานและทำที่นานั่นเลย
      
       แต่ก่อนที่จะทำการนวดข้าวนั้นให้ทำพิธีย้ายแม่ธรณีออกจากลานเสียก่อน และบอกกล่าวแม่โพสพโดยมีเครื่องประกอบพิธี อาทิ ใบคูณ ใบยอ ยาสูบ เขาควายหรือเขาวัว หมาก ไข่ ดอกไม้ ธูปเทียน เป็นต้น
      
       จากนั้นเมื่อพร้อมแล้วก็จะบรรจุลงในก่องข้าว(หรือกระติ๊บข้าว) ยกเว้นน้ำและเขาควาย ซึ่งเรียกว่า"ขวัญข้าว" ก่อนเชิญแม่ธรณีออกจากลานและบอกกล่าวแม่โพสพ แล้วจึงนำเครื่องประกอบพิธีบางส่วน ไปวางไว้ที่หน้าลอมข้าว(กองข้าว) เสร็จแล้วเจ้าของนาก็ตั้งอธิษฐาน
      
       หลังอธิษฐานแล้วก็ดึงเอามัดข้าวที่ฐานลอมข้าวออกมานวดก่อน แล้วเอาฟ่อนฟางข้าวที่นวดแล้วห่อหุ้มก่องข้าวมัดให้ติดกัน เอาไม้คันหลาวเสียบฟาง เอาตาแหลวผูกติดมัดข้าวที่เกี่ยวมาจากนาตาแฮกเข้าไปด้วย แล้วนำไปปักไว้ที่ลอมข้าวเป็นอันว่าเสร็จพิธี ต่อไปก็ลงมือนวดข้าวทั้งลอมได้เลย
      
       เมื่อนวดเสร็จก็ทำกองข้าวให้เป็นกองสูงสวยงาม เพื่อจะประกอบพิธีบายศรีสู่ขวัญให้แก่ข้าว โดยเอาต้นกล้วย ต้นอ้อย และตาแหลวไปปักไว้ข้างกองข้าวทั้ง 4 มุม นำตาแหลวและขวัญข้าวไปวางไว้ยอดกองข้าวพันด้วยด้ายสายสิญจน์รอบกองข้าวแล้วโยงมายังพระพุทธรูป
      
       ถึงวันงานก็บอกกล่าวญาติพี่น้องให้มาร่วมทำบุญ นิมนต์พระสงฆ์มาเจริญพระพุทธมนต์ เสร็จแล้วก็ถวายภัตตาหารแก่พระสงฆ์ พระสงฆ์อนุโมทนาประพรมน้ำมนต์ นำพระพุทธมนต์ไปรดกองข้าว วัว ควาย เมื่อเสร็จพิธีทางพระสงฆ์แล้วก็จะเป็นการประกอบพิธีบายศรีสู่ขวัญให้แก่ข้าวซึ่งจะกระทำที่ลานนาหรือที่ลานบ้านก็ตามแต่จะสะดวก
      
       หลังสู่ขวัญข้าวเสร็จก็จะเป็นการขนข้าวขึ้นยุ้ง ก่อนขนขึ้นยุ้งเจ้าของจะต้องไปเก็บเอาใบคูณและใบยอเสียบไว้ที่เสายุ้งข้าวทุกเสา ซึ่งถือเป็นเคล็ดว่าขอให้ค้ำคูณยอ ๆ ยิ่ง ๆ ขึ้นไป และเชิญขวัญข้าวและแม่โพสพขึ้นไปยังเล้าด้วย
      
       สำหรับประเพณี“บุญคูณลาน”ปัจจุบันสูญหายไปมาก แต่กระนั้นก็ยังคงมีบางพื้นที่ปฏิบัติสืบทอดประเพณีนี้กันอยู่ ซึ่งในงานเทศกาลเที่ยวอีสาน 2553 (Amazing I-San Fair 2010)ที่จัดขึ้นระหว่างวันที่ 18 – 21 ก.พ. 53 ณ ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์ ประเพณีบุญคูณลานเป็นหนึ่งในของดีอีสาน ที่ทางผู้จัดงานจะนำไปจัดแสดงเพื่อให้ผู้สนใจได้รับรู้ถึงประเพณีอันดีงาม



โดย ASTVผู้จัดการออนไลน์ 7 กุมภาพันธ์ 2553 13:24 น.


กระทู้อื่นที่เกี่ยวข้อง  เทศกาลเที่ยวอีสาน 2553 (Amazing I-San Fair 2010)
 คห.ที่1)
บ้านผมมีบุญอีกอย่างที่มีลักษณะคล้าย ๆ กัน  ดังมากครับ  ที่วัดหลวงตามหาบัว (วัดป่าบ้านตาด)

เรียกกันว่าประทายข้าวเปลือก  พุทธศาสนิกชนจากทั่วสารทิศจะพากันนำข้าวนานาพันธุ์มาถวาย  เป็นกระสอบกองเท่าภูเขาเลากาเรียงกันยังกะเขาวงกฎ  ข้าวจ้าว  ข้าวเหนียว  ข้าวสาลี  ฯลฯ  ธัญพืช  มากมาย

หลวงตาบัวกับพระก็จะเจริญพระพุทธมนต์  ข้าวจำนวนนี้ส่วนนึงก็เอาไปขายเป็นเงินในโครงการช่วยชาติ  ส่วนนึงเพื่อเกษตรกรได้นำไปปลูก  ได้กุศลกันถ้วนหน้าครับ

ผมเองก็ได้ถวายข้าวเหนียวไปกระสอบนึง  ลงทุนแบกตั้งแต่ทางเข้าวัด(กิโลเมตรนึง)  ถึงจุดรับข้าว  หอบแ_ก เลย 55  เพราะเวลาหลวงตาบัวจะทำพิธีอะไร  เช่นประทายข้าวเปลือก  เอาทองคำเข้าคลังหลวง  เปิดโลกธาตุ  รถจะติดตั้งแต่ทางเข้าวัด  เวลาตี 3 เค้าก็ห้ามรถเข้าแล้ว  ได้เฉพาะรถของโรงทานซึ่งมีเป็นพันโรง  ดังนั้นต้องเดินเท้าเข้ามากว่า 5 กิโล  รถสองแถวในอุดรก็มักมาทำทานด้วยการรับส่งผู้คน


เหนื่อยแต่หนุกครับ  โรงเรียนผมนิยมมาทำโรงทานที่วัดป่าบ้านตาด
 คห.ที่2)


ฟ้อนสู่ขวัญข้าว บุญคูณลาน
ตอบกระทู้


 แสดงความคิดเห็น
เรื่อง :
รายละเอียด*: 

ใช้ html ได้ 
(เฉพาะที่กำหนดให้) 

ใช้ bbcode ได้  
ใช้ space bar ได้  
(เฉพาะรายละเอียด) 



กรุณาล็อกอินเข้าระบบก่อนครับ

Creative Commons License